- ۱۴۰۵/۰۳/۱۳ ۱۵:۵۶
اولین نشست از سلسله نشستهای «در جستجوی بیان هنری فاجعه میناب» در باب ویژگیهای بیان هنری و تجربههای هنری و چالشهای اجتماعی در نسبت با فاجعه میناب، با حضور سید محمد بهشتی، فرهنگپژوه و پژوهشگر تاریخ، بهرام کلهرنیا، طراح گرافیک و جبار رحمانی، انسانشناس، عصر امروز سهشنبه ۱۲ خرداد در کتابخانه موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
در این نشست بهشتی، در مواجه ما با حادثه میناب گفت: اصولا در وقایع تاریخی، از منظر تاریخنویسان بخش مستند آن معتبر است، بخشی که مستند نیست را معتبر نمیدانند.
وی افزود: این بخش نامعتبر، بخش افسانهای است که جامعه آن را میسازد که این افسانه، شکل و زمینه واقعی داشته است. به عنوان نمونه در جنگهای تاریخی میان صفویه و عثمانی، اغلب ما شکست خوردیم اما در افسانه ما چندبار شهر استانبول را در آن زمان به آتش کشیدهایم.
بهشتی ادامه داد: دوم اینکه مردم این قصهها و افسانهها را مثل آینههای روبهروی خود، عکس خودشان، آرزوها و رویاها را در آن میبینند. همچنین وقتی تاریخ و مستند، قصه و روایت میشود، همه با آن ارتباط برقرار میکنند. به همین اعتبار، شاهنامه، سمک عیار و غیره تداوم یافته است، این امر، یک روش در طول تاریخ بوده است.
این فرهنگپژوه اضافه کرد: روش دیگر از قصه درستکردن که امروزه بسیار رواج یافته این است که به شکل مصنوعی برای یک هدف مشخص، قصه درست کنیم، کاری که هالیوود در آن متخصص است مثل رفتار کشورهای متفقین با آلمان نازی، که در روایتسازی در فیلمها، انگار توافقی بوده که آلمانیها همیشه سرد و بیروح به تصویر کشیده شدهاند.
بهشتی ادامه داد: امروزه تحت عنوان برندسازی از آن یاد میشود، یعنی یک موضوعی را جور دیگری روایت میکنند، طوری که آن را بفروشند یا بخرند؛ به طور مثال عربستان با رونالدو برندسازی میکند.
وی ادامه داد: در این رفتار، شاهد مهندسی هستید، کاری به عالم واقع ندارد و میخواهند تصویر متفاوتی بسازند. حتما هدف سوداگرانه پشت آن است که میتواند، علاوه بر نگاه اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژی باشد، از واقعه استفاده برندسازی به شکل مصنوعی میکند، البته این روش موثر و پرهزینه است، به سرعت میتوان آن را پدید آورد و تا زمانی که محصول قابل قبول باشد، معتبر است.
بهشتی تصریح کرد: حالا حادثه میناب اتفاق افتاده، چه باید با آن واقعیت در روزگار معاصر ما کرد؟ تقریبا کسی نیست که این حادثه را بشنود و ناراحت نشود، ظلم و معصومیت در آن به شکل کامل آشکار است، گرد و غباری ندارد، پای کودک در میان است.
این مدیر فرهنگی ادامه داد: عمر واقعه میناب اندازه خبر صفحه حادثه روزنامه نیست. جنس آن فرق دارد و فروکش نخواهد کرد. انگار گوهری دارید که از تمام زاویهها تلالو دارد. بنابراین شاهد هجوم افراد زیادی هستیم که میخواهند کاری کنند.
بهشتی افزود: اما قصد خوب کافی نیست، باید مراقب بود که حادثه میناب، مشمول مهندسسازی، برندسازی نشود، باید از پرتو شعور به حادثه میناب نگاه کرد، باید شعر کودکان میناب سروده شود. اثر هنری تمثیلی از واژه شعر و شعور است. نباید در روایت عجله کنیم. شعر بگویید (اثر از دل برآید) تا ۲۰۰ سال دیگر هم کهنه و بیات نشود. در شاعری (خلق) گوهری را زیارت میکنید و در زیارت به محضرش مشرف میشوید، کار به لحاظ مفهومی پیچیده است.
بهشتی افزود: باید شعر آنچه در میناب اتفاق افتاده، سروده شود، احتیاج به شاعر دارد. شاعر کیست؟ هر کسی که این حقیقت در آن بتابد. هنرمندان، به شغل و اسم هنری نیست. تمام جامعه ایران در طول تاریخ، نشان دادند که میتوانند هنرمند باشند و باید به آنها ابزار این هنرمندی را دارد.
وی ادامه داد: اگر با عجله پیش برویم، فقط یک پارازیت انداختیم و دچار فراموشی میشود. مدیریت کردن موضوع، اهمیت دارد، فرصت بدهیم به جامعه ما، خصوصا جامعه هنری که شعر آن را بسرایند.
در ادامه این نشست بهرام کلهرنیا، طراح گرافیک به نقش نشانهها و آیینهای سوگواری در حافظه جمعی اشاره کرد و گفت: ساخت یک یادمان یا اثر هنری برای فاجعه، صرفاً یک اقدام اجرایی یا تبلیغاتی نیست، بلکه نیازمند درکی عمیق از معنا و جایگاه آن رویداد در حافظه تاریخی جامعه است.
وی افزود: پیش از ساخت اثر در میناب، باید روشن شود که آن اثر قرار است چه چیزی را بازگو کند. فاجعه میناب باید در پیوند با حافظه و سنتهای تاریخی ایرانیان در مواجهه با مرگ، سوگ و تراژدی فهمیده شود.
همچنین در ادامه این نشست جبار رحمانی، انسانشناس گفت: جنگ در دل خودش، نیروی زاینده دارد، بسیار تراژیک و تلخ است و امکان آفرینش و تولید را میدهد، این امر، برخورد جامعه با این واقعه است.
وی افزود: حادثه میناب را نمیتوان تک وجهی دید، این یک تجربه خاص، مهیب و حیرتانگیز است. در لحظه برخود اول با این حادثه تنها سکوت و در طی زمان واکنشها شکل میگیرد.